W tym poście dokładnie przenalizujemy genezę parkour.
Przybliżę wam postać Georgesa Heberta, postać niezwykle istotną, która wytyczyła podwaliny ideologiczne wspomnianej dyscypliny.
Dowiecie się czym jest metoda naturalna oraz jakie są jej pierwotne założenia teoretyczne i praktyczne. Na końcu wpisu przedstawię w formie wizualnej niektóre ćwiczenia wykorzystywane w metodzie naturalnej, mające swoje odzwierciedlenie w parkourze jaki znamy dziś.
Zapraszam do lektury 🙂
GENEZA PARKOUR – METODA NATURALNA
Georges Hébert
Podwaliny ideologiczne parkouru stanowi la méthode naturelle (fr. metoda naturalna) stworzona przez Georgesa Héberta (27 kwietnia 1875 – 2 sierpnia 1957) pochodzącego z Francji oficera marynarki wojennej oraz teoretyka wychowania fizycznego.
Hébert jest protoplastą treningu funkcjonalnego, crossfitu, systemu MovNat i wielu innych współcześnie popularnych metodologii poprawiania możliwości fizycznych człowieka (przygotowania fizycznego), i dlatego właśnie postanowiłem w niniejszej pracy przybliżyć system treningowy, który był dziełem jego życia.
Należy oczywiście brać pod uwagę, że metoda ta powstała 110 lat temu, kiedy wiedza na temat funkcjonowania ludzkiego ciała oraz adaptacji treningowych była na innym poziomie i wiele przedstawionych ówcześnie poglądów mija się z dzisiejszymi przekonaniami opartymi o dowody naukowe.
Georges Hébert miał niepowtarzalną okazję poznania pierwotnych wzorców ruchowych człowieka, a to dzięki temu, że podczas swoich wielu podróży po świecie dokładnie obserwował sposób życia i poruszania się ludzi żyjących w plemionach z dala od cywilizacji. Był zaskoczony faktem, że pomimo braku dostępu do nowoczesnego sprzętu i metod treningowych byli oni ponadprzeciętnie (jak na normy europejskie) sprawni. Osiągali wysoki poziom siły, wytrzymałości, gibkości a ich jedynym trenerem była natura (z pewnością trzeba wziąć pod uwagę również niższą przeżywalność osób słabszych, szczególnie w wieku niemowlęcym).
W 1902 roku Hébert stacjonował w Saint-Pierre na Martynice (Karaiby), kiedy 8 maja nastąpiła erupcja wulkanu, która całkowicie zniszczyła miasto. Koordynował ewakuację ok 700 osób (ok. 30 000 zginęło w katastrofie). Wydarzenie to wywarło silny wpływ na jego ideologię, umocnił się w przekonaniu, że sprawność fizyczna musi być związana z altruizmem, odwagą i siłą psychiczną. Wtedy właśnie powstało jego życiowe motto:
Être fort pour être utile – „bądź silny, by być użytecznym”
które stało się głównym hasłem u początków parkouru w latach 90 (zwrot ten analogicznie obrazuje celowość treningu w kontekście współczesnego przygotowania motorycznego – buduj siłę, której użyjesz w swojej dyscyplinie).
Inspirowany obserwacjami z licznych podróży, opierając się o nowoczesne jak na tamte czasy standardy wychowania fizycznego napisał w 1910 (wydanie drugie w 1912) roku Guide pratique d’éducation physique (fr. Praktyczny przewodnik wychowania fizycznego) gdzie opisał swoją koncepcję metody naturalnej. W roku 1913 założył Collège d’athlètes w Reims, które można nazwać centrum przygotowania motorycznego.
Metoda naturalna - teoria
System treningowy Héberta opiera się na trzech głównych filarach:
- trening fizyczny (siły, wytrzymałości, krążeniowo-oddechowy, szybkości, zwinności, równowagi),
- trening mentalny (odwaga, spokój, energia, siła woli, witalność),
- etyka (przyjaźń, współpraca, altruizm).
Podzielony jest na dziesięć rodzin ćwiczeń praktycznych:
- Chodzenie,
- Bieganie,
- Czworakowanie,
- Wspinanie,
- Skakanie,
- Balansowanie (praca nad równowagą),
- Podnoszenie i przenoszenie ciężarów,
- Rzucanie,
- Samoobrona,
- Pływanie.
Wg Héberta ćwiczenia te mają stanowić spójną całość, która kompleksowo rozwija potencjał ruchowy człowieka (fundamentalne umiejętności ruchowe), lecz właśnie bieganie (zdolność do poruszania się szybko albo przez długi czas na daleki dystans) uważa on za najważniejszą umiejętność (rozwijanie systemów energetycznych jest pierwszorzędne).
Podkreśla on również, że trening fizyczny powinien odbywać się wyłącznie w terenie niezależnie od warunków pogodowych, co ma za zadanie hartować i przygotować człowieka do działania w każdych warunkach.
Autor wymienia również ćwiczenia przygotowawcze (podstawowe), które podzielone są ze względu na części ciała:
- proste i złożone ruchy kończyn górnych,
- proste i złożone ruchy kończyn dolnych,
- proste i złożone ruchy tułowia,
- ćwiczenia w podwieszeniu,
- podpory,
- balans (ćwiczenia przygotowawcze polegające na pracy na jednej nodze, w ćwiczeniach głównych utrzymuje się równowagę na przyrządzie),
- przygotowanie do skoków,
- ćwiczenia oddechowe.
Ćwiczenia te rozwijają ciało, ale nie można ich przeceniać. Wywołują adaptacje konieczne do podjęcia głównych ćwiczeń praktycznych, ale są niewystarczające do pełnego rozwoju fizycznego
„nie zdobędziesz potrzebnej koordynacji potrzebnej w praktycznej sytuacji, poprzez analizowanie pracy mięśni i organów osobno”.
Koncepcję dopełnia udział we wszelkich grach sportowych oraz praca fizyczna, które pozwalają się praktycznie rozwijać w różnych sferach aktywności fizycznej.
Jak pisze sam Georges Hébert:
„jest to praktyczny system mający na celu osiąganie pełnego rozwoju fizycznego poprzez najbardziej efektywne, szybkie i proste sposoby. Metoda ta nie jest teoretycznym esejem, jest rezultatem ponad pięciu lat praktyki, codziennej nauki i treningów, tysięcy osób w różnym wieku, wzmacniając ich i krocząc przez życie od szkoły do marynarki wojennej”.
Metoda ma być prosta i praktyczna, dostosowana dla każdego, jest do zastosowania wszędzie, nie potrzebuje specjalistycznego sprzętu, polega na zdolności dostosowania się do posiadanych zasobów, konkretnej lokalizacji i warunków terenu. Jak już wspomniałem, autor kładzie nacisk na dostosowywanie się do zimna i złej pogody, zaleca trening z odkrytym tułowiem tak często jak to możliwe oraz branie kąpieli powietrznych we wszystkich porach roku.
Jedną z najważniejszych części systemu jest określanie poziomu sprawności fizycznej oraz kontrola postępów treningowych (testowanie). Jest to niezbędne, aby w każdej chwili znać praktyczną wartość podopiecznego oraz dokładnie wiedzieć jaką jest w stanie generować siłę.
Hébert zebrał baterię dwunastu testów połączonych ze sobą, za każdy test dostaje się określoną liczbę punktów, które łącznie ukazują poziom sprawności fizycznej.
Testy mierzą:
- szybkość (bieg na 100m),
- szybkość i wytrzymałość (bieg na 500 m i pływanie na 100m),
- wytrzymałość (bieg na 1500 m.),
- moc oddechową (nurkowanie),
- siłę (podnoszenie ciężaru oburącz, rzut oraz wspinanie po linie)
- „umiejętności”, zwinność, gibkość oraz koordynację ruchu mierzy się za pomocą czterech rodzajów skoków: skok pionowy z miejsca, skok pionowy z rozbiegu, skok w dal z miejsca, skok w dal z rozbiegu. Na ocenę umiejętności wpływa również zdolność pływania i biegania.
Zdolności energetyczne określa się poprzez wykonanie wszystkich dwunastu testów jeden po drugim bez błędów oraz z maksymalnym zaangażowaniem. Autor dobrał testy oraz sposób ich przeprowadzenia celowo stawiając wytrzymałość i zwinność ponad siłę mięśniową.
„Jest to logiczne i koresponduje z naszą definicją silnego i kompletnego człowieka; siła żyje bardziej w płucach i w sercu niż w mięśniach”
Hébert zdawał sobie sprawę z niedoskonałości jego systemu testowania, ale uważał go za bardzo praktyczny sposób kontroli i monitorowania rezultatów treningu, dzięki czemu można odkryć słabe punkty podopiecznego i manipulować programem treningowym, aby w sposób celowy podejmować działania z kompleksowym poprawianiem sprawności fizycznej. Osoba, która jest w stanie wykonać skutecznie te 12 klasycznych testów w serii, wykazuje tym samym zdolność do wykonania podstawowych naturalnych czynności człowieka: bieganie (i marsz), skakanie, pływanie, wspinanie, podnoszenie i rzucanie.
Z perspektywy dzisiejszych standardów testowania w przygotowaniu motorycznym, można stwierdzić, że taki sposób przeprowadzenia testów nic nie mierzy i nie jest w stanie określić obiektywnie poziomu siły, mocy czy wytrzymałości (wykonywanie wszystkich testów w jednej serii sprawia, że organizm jest zbyt zmęczony, aby osiągnąć maksymalne poziomy tych cech).
Pamiętajmy jednak, że system Héberta powstał 110 lat temu, kiedy jeszcze nie było możliwości badawczych, jakie mamy dzisiaj, a świadomość na temat rozwijania możliwości fizycznych człowieka dopiero zaczynała się na poważnie się rozwijać. Biorąc to pod uwagę, trzeba przyznać, że jego wizja i idea treningowa ma zadziwiająco dużo podobieństw z dzisiejszym przygotowaniem motorycznym:
- znaczenie testowania i monitoringu,
- kompleksowe rozwijanie siły,
- kompleksowe rozwijanie mocy,
- kompleksowe rozwijanie szybkości,
- kompleksowe rozwijanie wytrzymałości,
- skalowanie i celowość treningu;
- dążenie do prostych rozwiązań;
- plyometria;
- przygotowanie ogólne przed specjalistycznym (ale samo przygotowanie ogólne nie da rezultatów w konkretnej dyscyplinie, czy w praktycznych sytuacjach życiowych) i wiele innych.
Autor metody zaznacza, że trening powinno się rozpoczynać już w dzieciństwie, zarówno w przypadku chłopców jak i dziewcząt, ponieważ gwarantuje to zdrowie, sprawność oraz zaradność w dorosłości, a poprzez wychowanie fizyczne powinno się również uczyć higieny i moralności, tak by stworzyć kompletnie rozwiniętego człowieka w aspekcie fizycznym, duchowym oraz moralnym.
Metoda naturalna – praktyka
Hébert wymienia kolejność wg znaczenia poszczególnych elementów ciała:
- Płuca i serce,
- Mięśnie grzbietu (wymienia tu przede wszystkim czworoboczny, równoległoboczny, prostowniki),
- Mięśnie brzucha,
- Mięśnie kończyn.
Ćwiczenia główne mają rozwijać wszystkie wymienione aspekty, ale najważniejszym z nich jest bieganie ze względów praktycznych (rozwijanie zdolności do poruszania się szybko lub długo i daleko) oraz fizjologicznych (intensywny rozwój możliwości wysiłkowych płuc i serca, praca mięśniowa niemal całego ciała) – autor uważa je za fundamentalne dla całej metody.
Na model sesji treningowej składać mają się wszystkie elementy treningowe wcześniej wspomniane, pogrupowane w poniższy sposób:
Grupa 1
- Marsze różnego rodzaju
- Ćwiczenia korekcyjne
- Ćwiczenia zwiększające gibkość kończyn dolnych, górnych i tułowia
Grupa 2
- Podstawowe ćwiczenia nóg, rąk, proste bądź złożone, z przyrządem lub bez
- Podnoszenie ciężarów
- Rzuty
- Samoobrona: boks i zapasy
Grupa 3
- Ćwiczenia w podwieszeniu
- Podpory
- Wspinaczka każdego rodzaju
- Ćwiczenia równoważne
Grupa 4
- Podskoki
- Wyścigi sprinterskie
- Wyścigi wytrzymałościowe na krótkich dystansach
Grupa 5
- Trening tułowia
Grupa 6
- Skoki oraz skoki przez przeszkody
- Wyścigi jak w grupie 4
- Pływanie
Grupa 7
- Ćwiczenia oddechowe
- Marsz
Kompletna, idealna sesja treningowa zawiera wyżej wymienione elementy podstawowe oraz praktyczne i musi w pełni wpływać na rozwój fizyczny. Jeżeli nie jest to możliwe autor podaje minimum, jakie trzeba wykonać:
- Rozciąganie kończyn i tułowia
- Rozwój układu mięśniowego w szczególności mięśnie pleców oraz brzucha
- Ćwiczenia w zawieszeniu oraz podpory
- Biegi
- Skoki
- Ćwiczenia oddechowe
Sesja treningowa miała przebiegać w formie parcours (fr. tor przeszkód), który mógł mieć długość od kilkuset metrów do kilku kilometrów. Trasę można było ustalać na dwa sposoby: poprzez wykorzystanie naturalnego otoczenia (dostosowanie treningu do możliwości środowiska) lub stworzenie specjalnie zaprojektowanego toru.
W kolejnych dwóch podrozdziałach przedstawię wybrane fotografie ćwiczeń z poszczególnych grup, aby zobrazować metodę.
Ćwiczenia podstawowe
Ćwiczenia z wykorzystaniem sprzętu
Autor zaznacza, że wszystkie ćwiczenia kończyn dolnych, górnych oraz tułowia mogą być wykonywane z wykorzystaniem specjalnego sprzętu takiego jak: sztangi, hantle, drążki, maczugi czy również gumy oporowe.
Ćwiczenia praktyczne (główne)
Hébert docenił również zeskoki z wysokości (depth jumps), które pięćdziesiąt lat później wykorzystał Yuri Verkhoshansky tworząc „Shock method” a tym samym podstawy współczesnego treningu plyometrycznego, powszechnie wykorzystywanego w przygotowaniu motorycznym.
Najprawdopodobniej Verkhoshansky tworzył swoją metodę niezależnie od Héberta (obserwując przyrosty siły spadochroniarzy). Ciekawym jest jednak, że mimo różnicy pół wieku ludzie w różnych miejscach na świecie eksperymentowali z zeskokami.
Jest to oczywiście tylko część ćwiczeń systemu, skupiłem się na tych, które mają odzwierciedlenie w parkour czy we współczesnym przygotowaniu motorycznym. Oprócz tego, że cała sesja treningowa często odbywała się w formie toru przeszkód to trening skoków zakładał w późniejszej progresji łączenie poszczególnych skoków w sekwencje (co w dzisiejszej terminologii parkouru nazwalibyśmy flow).
Źródła:
- Hèbert G. Practical guide of physical education, 1912
- https://en.wikipedia.org/wiki/Georges_H%C3%A9bert